20. 10 2006

Björn Bjarnason hefur kynnt athyglisverðar hugmyndir um að sett verði á fót öryggis- og greiningarþjónusta hjá Ríkislögreglustjóra sem um gildi sérstök lög. Það skýtur hins vegar skökku við að Björn og aðrir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins neita með öllu að ræða með vitrænum hætti margháttaðar ábendingar um að ólögmætar hleranir hafi viðgengist hér á landi allt fram á síðustu ár. Þvergirðingur, hártoganir og útúrsnúningar eru skilaboð varðhunda flokksins þegar kemur að umræðu um arf fortíðarinnar.
Framtíðarstefna okkar í öryggisþjónustu verður ekki rædd án samhengis við fortíðina. Vitað er að margháttuð eftirlitsstarfsemi hefur farið fram undanfarna áratugi hér á landi. Trúverðugar vísbendingar hafa komið fram um ólögmætar hleranir á þessum tíma. Það er ekki hlutverk þeirra, sem hafa ástæðu til að ætla að þeir hafi orðið fyrir hlerunum, að upplýsa hverjir stóðu á bak við ólögmætar meingerðir gegn persónu þeirra fyrr á árum. Ákall fulltrúa fortíðarinnar um að fórnarlömbin nefni heimildarmenn sína er tilraun til að drepa málinu á dreif og koma í veg fyrir að fleiri komi fram sem upplýsingar kunna að hafa.

Kalda stríðinu lauk almennt árið 1991 þótt það hafi staðið fram á þennan dag í flokkadráttum í öryggis- og varnarmálum. Það er brýnt að ljúka kalda stríðinu í íslenskum stjórnmálum. Til þess þarf að skapa almenna tiltrú á þeim stjórnvöldum sem fara með öryggis- og greiningarþjónustu og hefja þau yfir pólitíska flokkadrætti. Forsenda þess er að Alþingi skapi þær aðstæður að unnt sé að fjalla um þessi mál á trúverðugan hátt og leiða allar staðreyndir málsins í ljós. Það verður ekki gert nema að Alþingi gefi öllum þeim sem að ólögmætu eftirliti kunna að hafa komið upp sakir og tryggi að þeir haldi störfum sínum og eigi áfram vonir um framgang í starfi með sama hætti og hingað til. Þeir sem kalla eftir nafnbirtingum eru að reyna að þagga niður heilbrigða umræðu og viðhalda ógn. Leiðarljós okkar á þvert á móti að vera að skapa sátt um framtíðina. Það verður best gert með því að sættast við fortíðina. Ég er tilbúinn að fallast á algera sakaruppgjöf öllum þeim til handa sem kunna að hafa komið að þessum málum ef það má verða til þess að leiða sannleikann í ljós. Ég er viss um að svo er einnig um aðra þá sem kunna að hafa orðið fyrir hlerunum. Ef við erum tilbúin að fyrirgefa – hvaða hagsmuni er Björn þá að verja?

Birt í Fréttablaðinu, 17. október 2006.

13. 10 2006

Eftir efnahagslegan óstöðugleika undanfarinna missera er ljóst að eitt brýnasta verkefni stjórnmálanna á næstu árum er að skapa stöðugt efnahagsumhverfi. Til þess að það megi takast verða stjórnmálamenn að horfast í augu við þá staðreynd að krónan er nú eitt stærsta efnahagsvandamál þjóðarinnar.

Óstöðugleiki undanfarinna ára
Eftir þenslutímabil undanfarinna ára blasir nú við erfitt aðlögunarferli. Seðlabankinn glímir við verðbólgu með því að hækka stýrivexti. Verðtryggingin gerir þennan þátt hagstjórnarinnar erfiðari og kemur í veg fyrir að stýrivaxtabreytingar skili sér beint út á markaðinn og hafi þar tilætluð áhrif. Margt bendir til að þrátt fyrir að stýrivaxtahækkanir hafi verið meiri en þekkist nokkurs staðar í löndum sem við viljum bera okkur saman við, hafi þær verið of litlar. Hin hættan er svo sú að stýrivextirnir verði of háir og leiði til harðari lendingar í fyllingu tímans.
Það er rétt sem margoft hefur komið fram að krónan er nauðsynlegt tæki til þess að jafna út sveiflur við núverandi efnahagsaðstæður. En það gleymist oft að þetta tæki hefur líka aukið á sveiflur undanfarinna ára og gert stjórnvöldum kleift að sýna lausatök í efnahagsstjórninni. Ef stjórnvöld byggju við skýrari aga með traustari og stöðugri gjaldmiðli þyrftu stjórnvöld líka að sýna meiri aga við efnahagsstjórnina til að koma í veg fyrir ofursveiflur. Ef menn vita að þeir þurfa ekki að sýna ábyrgð í hagstjórn og vita að þeir hafa gengi krónunnar sem hjálpartæki þegar illa fer er eðlilega lítill hvati til aga í hagstjórn. Það er vandi okkar í hnotskurn.

Ónýt króna
Síðasta sveifla var ekki bara heimatilbúin vegna þenslu á húsnæðismarkaði og stóriðjuframkvæmda. Hún varð meiri en hún hefði þurft að verða vegna þess að stýrivaxtaúrræði Seðlabankans virka ekki sem skyldi vegna verðtryggingarinnar. Krónan er með öðrum orðum svo veikur gjaldmiðill að hún er ekki nothæf í hagstjórn sem byggir á hefðbundnum lögmálum hagfræðinnar. Bestu hagfræðingar landsins klóra sér nú hausnum til að reyna að finna einhverja leið til að láta krónuna virka við nútímalega hagstjórn. Því miður er ólíklegt að sú leit beri mikinn árangur.
Hörmungarsagan heldur því áfram með sama hætti og hingað til. Gengi krónunnar spennist í of miklar hæðir á þenslutímum og lendingin verður of hörð. Útflutningsfyrirtæki hafa átt undir högg að sækja og framleiðslustarfsemi, sem ætti að eiga góða möguleika til arðsköpunar við eðlilegar aðstæður, hefur flust í auknum mæli úr landi. Öll íslensk fyrirtæki búa við búsifjar vegna krónunnar. Þyngst leggjast þessi ósköp þó á venjulegt fólk með verðtryggð húsnæðislán og yfirdráttarlán, sem á engrar undankomu auðið. Verðtryggingin er nefnilega líftrygging lélegrar efnahagsstjórnar. Hún gegnir því hlutverki að tryggja að almenningur greiði reikninginn fyrir hagstjórnarmistök og losaragang í efnahagslífinu. Og yfirdráttarvextir endurspegla stýrivextina og standa því nú í á þriðja tug prósenta. Á þetta að heita stöðugleiki?

Birt í Morgunblaðinu í september 2006.